Central Park’ın Hikayesi Nedir? Central Park Ne Zaman Nasıl Yapılmıştırı
Hollywood filmlerinin gözde mekânı Central Park dalgalı tepeleri, köprüleri ve gölleri ile 1859’da Manhattan’ın kalbinde şekillenmiştir. 1970’lerdeki ihmal ve düşü?, Park’ın varlığını ve vizyonunu ortadan kaldırmakla tehdit etti, ancak bugün, yıllarca süren restorasyondan sonra park yok olma tehlikesinden kurtulmuştur. Central park hem ?ehrin yerlilerine hem de turistlere hizmet eden ve birçok aktivite sunan eğlenceli bir parktır. Mevsime bağlı olarak güneğlenmek veya buz pateni yapmak, bir teknede kürek çekmek, Shakespeare, müzik veya 230 ku? türünden birini dinleme şansına sahip olabilirsiniz.
Frederick Law Olmsted ve Calvert Vaux tarafından tasarlanan Central Park 840 dönümden fazla alanı, ulusun sanatçılarını ve kahramanlarını anlatan heykeller, anıtlar ve çeımelerle doludur: Columbus, Beethoven, Duke Ellington, John Lennon, Alice harikalar Diyarında gibi. Park ayrıca tenis ve hentbol sahalarına, kroket sahalarına, atlıkarınca, kaleye, kukla tiyatrosuna, hayvanat bahçesine ve bir düzineden fazla oyun alanına ev sahiplişi yapmaktadır. Parkta atlı arabalarla gezebilirsiniz. Parkın etrafı astronomik fiyatlı apartmanlar, lüks oteller ve birinci sınıf müzelerle çevrilidir. Park çok kalabalık gözükse de parkın içinde ve çevresinde daha sakin, sessiz yollar ve gizli kö?eler, müzeler ve barlar da vardır.
New York 19 yy ortalarından itibaren yoğun bir göç ile kalabalıklaşan ?ehirde büyük yeşil bir mekan nerdeyse yoktu. 1811 senesinde ?ehir planında belirlenen ve yapılan ufak parklar ise ?ehrin büyüyen nüfusunun ihtiyacını karışlamaktan uzakt?.
?ehrin ileri gelenleri, liderleri ve yöneticileri beraber karar verip besinci ve sekizinci meydanlar (avenues) arasındaki , 59.- 106.sokak arasında kalan bölgeyi park yapma kararı alıp bu bölgeyi saatin almaya karar vermiştir. Burası aslında 1827-1857 arasında daha çok Afrikalı Amerikalıların, Irlandali gocmenlerin ve az da olsa Almanların yasadış? Seneca Village adli bir mahalleymiş. 1853’te New York eyaleti bir kanun çıkartarak bu bölgede yasayan özellikle Afrikali Amerikalılara hem haklarını vermis ve gelecekte ikamet sabitlişi vadetmiştir. Bu zamanlar aslında Afrikalıların ev sahibi hakki olmasa da bu park aracılı?? ile ev sahibi olma hakki kazanmışlardır.
Arazi, daha önce küçük çiftliklere ve yerleğim yerlerine ev sahiplişi yapan kayalık ve bataklıkmış. Ayrıca siteden geçen Kingsbridge Yolu, Manhattan boyunca uzanan ve kuzey ?ehirlerine bir rota sağlayan iki yoldan biriymiş. Hükümet yetkililerinin burayı bir ?ehir parkına dönü?türmek için bir tasarım yarııması düzenledi. Komisyon, 33 girişten, Connecticut’tan bir yazar ve çiftçi olan Frederick Law Olmsted ve genç bir ıngiliz mimar olan Calvert Vaux tarafından sunulan Greensward planınıseçti. Plan doğaldı: geniş pastoral manzaralar ve ormanlık alanlar New Yorklulara ?ehirden kırsal bir dinlenme sağlayacakt?. Greensward planının göze çarpan özelliklerinden biri, Olmsted ve Vaux’nun manzaraların altına, Park müdavimlerinin görü? alanı dığında sakladığı, tasarım yarıımasının gerekli bir unsuru olan bat?k enine yollar idi.
Olmsted’in Central Park vizyonu, ıngiltere’de kamu tarafından finanse edilen ilk park olarak kabul edilen Birkenhead Park’tan ilham aldı. Çevredeki endüstriyel alanlardaki kötü yaşam koğullarına yanıt olarak inıa edilen Birkenhead Park, Avrupa parklarının genellikle resmi mülklerde barındırıldış? bir zamanda yeni bir fikir olan kamu kullanım? için inıa edildi. Olmsted, Central Park’ın demokratik bir alan, zengin ve fakir, kadın ve erkek, her kökenden insanın bir araya gelip bo? zaman etkinliklerinden zevk alabileceği bir yer olması gerektişine inanıyordu. Central Park, dolambaçlı yollara sahip gayri resmi ormanlık alanlara ve imkânı olmayanlara daha kırsal bir ortam deneyimleme fırsatı sunan doğal manzaralara sahip olacakt?.
Parkta inıaat 1858’de başladı. ??çiler yaklaşık 5 milyon metreküp ta?, toprak ve üst topra?? tağıdılar, 36 köprü ve kemer inıa ettiler ve enine yollar üzerinde 11 üst geçit inıa ettiler. Ayrıca 500.000 aşaç, çalı ve asma diktiler. Manzaralar insan yapım?ydı ve hepsi elle yapılmışt?.
Bu büyük bir başarıydı. Tasarım yarıımasının tamamlanmasından sadece aylar sonra, Park’ın ilk bölümü olan Göl 1858’de halka açıldı. Central Park önümüzdeki 15 yılda inıa edildi ve projenin orijinal 5 milyon dolarlık bütçesinden önemli bir art?ğla 14 milyon dolara mal oldu.
Bu yazdığım makalede https://www.centralparknyc.org/ ve https://www.nytimes.com/ sitelerindeki bilgilerden faydalandım.